Veri Yedekleme Nedir? Türleri, Yöntemleri ve 3-2-1 Kuralı

Donanım arızası, yanlışlıkla silinen bir klasör, fidye yazılımı ya da bir su baskını… Veri kaybının pek çok sebebi var ve hepsinin ortak çözümü düzgün kurgulanmış bir yedekleme stratejisi. Bu yazıda veri yedeklemenin ne olduğunu, yedekleme türlerini, yöntemlerini ve sektörde altın kural kabul edilen 3-2-1 kuralını anlatıyoruz.

Veri yedekleme nedir?

Veri yedekleme, verilerin bir kopyasının asıl kaynaktan ayrı bir yerde saklanmasıdır. Amaç, asıl veri herhangi bir sebeple kaybolduğunda ya da bozulduğunda kopyadan geri dönebilmektir. Ancak unutulmaması gereken bir gerçek var: Geri yüklenemeyen yedek, yedek değildir.

Yedekleme türleri

• Tam yedekleme (full backup): Tüm verilerin eksiksiz kopyalanmasıdır. Geri yüklemesi en kolay olandır, ancak en fazla depolama alanı ve süre gerektirir.
• Artımlı yedekleme (incremental backup): Yalnızca bir önceki yedeklemeden (tam ya da artımlı) bu yana değişen veriler kopyalanır. Hızlıdır ve az yer kaplar; geri yüklemede ise son tam yedekle birlikte tüm artımlı yedekler gerekir.
• Fark yedekleme (differential backup): Son tam yedeklemeden bu yana değişen tüm veriler kopyalanır. Geri yükleme için son tam yedek ve son fark yedeği yeterlidir.

Pratikte çoğu şirket haftalık tam yedek ile günlük artımlı ya da fark yedeklerini birlikte kullanır.

Yedekleme yöntemleri

• Yerel yedekleme: NAS cihazı, harici disk ya da yedekleme sunucusuna alınan yedekler. Geri yüklemesi hızlıdır, ancak yangın ya da hırsızlık gibi fiziksel risklere karşı tek başına yeterli değildir.
• Uzak lokasyona yedekleme: Başka bir ofis ya da veri merkezindeki sunucuya alınan yedekler.
• Bulut yedekleme: Yedeklerin bir bulut sağlayıcısında saklanması. Esnek ve ölçeklenebilirdir; kişisel veriler içeriyorsa sağlayıcının veri merkezi konumuna dikkat edilmelidir.
• Teyp (tape) yedekleme: Büyük veri hacimleri ve uzun süreli arşiv için hâlâ kullanılan, doğası gereği çevrimdışı bir yöntem.

3-2-1 yedekleme kuralı

• 3 kopya veri bulundurun: asıl veri ve iki yedek.
• 2 farklı ortam kullanın: örneğin NAS ve bulut.
• 1 kopyayı farklı bir lokasyonda saklayın.

Fidye yazılımlarının yaygınlaşmasıyla bu kural 3-2-1-1-0 olarak genişletildi: Ek olarak 1 kopyanın çevrimdışı ya da değiştirilemez (immutable) olması ve geri yükleme testlerinde 0 hata olması hedeflenir.

RPO ve RTO: ne kadar veri, ne kadar süre?

• RPO (Recovery Point Objective): En fazla ne kadarlık veri kaybını göze alabilirsiniz? Günde bir yedek alıyorsanız en kötü durumda bir günlük veriyi kaybedersiniz.
• RTO (Recovery Time Objective): Bir arızadan sonra sistemlerin ne kadar sürede tekrar çalışması gerekiyor? Muhasebe sistemi için kabul edilebilir süre birkaç saat olabilirken, üretim hattı için dakikalar önemlidir.

Yedekleme sıklığı, kullanılacak teknoloji ve bütçe bu iki hedefe göre belirlenmelidir.

En sık yapılan yedekleme hataları

• Yedeklerin hiç geri yükleme testi yapılmadan saklanması
• Tüm yedeklerin aynı ağda, aynı yetkilerle erişilebilir olması
• Microsoft 365 ve Google Workspace gibi bulut servislerinin “zaten yedekli” sanılması; bu servislerde silinen ya da şifrelenen verilerin korunması büyük ölçüde kullanıcının sorumluluğundadır
• Yedekleme işlerinin başarısız olduğunun fark edilmemesi; izleme ve uyarı mekanizması olmaması

Sonuç

İyi bir yedekleme stratejisi; doğru yedekleme türü, en az bir kopyanın dışarıda ve çevrimdışı tutulması ve düzenli geri yükleme testleriyle tamamlanır. Fidye yazılımlarına karşı nasıl korunabileceğinizi merak ediyorsanız fidye yazılımı rehberimizi de okuyabilirsiniz.

Verileriniz için uygun yedekleme planını birlikte oluşturalım: Veri Yedekleme ve Kurtarma hizmetimizi inceleyin ya da bizimle iletişime geçin.